Dương Lăng được xây dựng vào đầu đời Tây Hán và ra đời muộn hơn khu lăng mộ Tần Thủy Hoàng chưa đầy một thế kỷ. Về mặt quy mô, nó không thể sánh với lăng Tần Thủy Hoàng nhưng trải qua sự tấn công bào mòn của mưa gió lâu năm, lăng mộ hoàng đế này vẫn còn cao 32 mét.

Khu vực Dương Lăng

Năm 1972, Phòng quản lý văn vật tỉnh Thiểm Tây nhận một nhiệm vụ quan trọng đó là nghiên cứu về Dương Lăng. Hiện nay, trong phòng trưng bày khảo cổ Hán Dương Lăng vẫn còn lưu giữ một số cổ vật bằng sắt. Vào thời cổ, nó là dụng cụ tra tấn phạm nhân. Theo tài liệu lịch sử, hoàng đế Trung Quốc cổ đại thường sử dụng phạm nhân trong việc xây dựng lăng mộ.

Dụng cụ tra tấn phạm nhân bằng sắt tìm được trong Dương Lăng

Nằm cách Hán Dương Lăng hơn 1000 mét về phía Tây Bắc chính là khu mộ của các phạm nhân đã xây dựng nên khu lăng mộ này. Theo giới khảo cổ phân tích, do bệnh tật, mệt mỏi, thiếu thốn mà những người thợ đã chết trong quá trình xây dựng lăng mộ.

Vậy đã có bao nhiêu người tham gia xây dựng Dương Lăng? Không ai có thể đưa ra con số chính xác. Vì cuộc sống ở bên kia thế giới của mình mà vị hoàng đế này và Tần Thủy Hoàng đã bắt quá nhiều người phải hy sinh, do đó nhiều người cho rằng, điểm giống nhau của 2 vị vua này chính là sự tàn bạo và lạnh lùng. Nhưng, theo những gì ghi chép trong sách sử Trung Quốc cổ đại thì chủ nhân của Dương Lăng lại là một trong những vị vua nổi tiếng nhân từ. Tên của vị hoàng đế này là Lưu Khải, vị hoàng đế thứ 4 của triều đại Tây Hán. Ông trị vì đất nước từ năm 157 trước Công nguyên đến năm 141 trước Công nguyên. Sau khi ông chết, người đời sau gọi ông là Cảnh Đế với ý nghĩa là ông có quyết tâm rất cao và ý chí kiên cường để thực hiện việc nhân nghĩa rộng rãi.

Chủ nhân của Dương Lăng là hoàng đế Lưu Khải

Người thời nay cũng dành sự tôn kính đặc biệt đối với Hán Cảnh Đế, với cả cung điện ngầm dưới lòng đất của vị vua này. Để bảo vệ tốt hơn những cổ vật nằm dưới lòng đất ấy, giới khảo cổ Trung Quốc chỉ tiến hành thăm dò và kiểm tra sơ bộ ngôi mộ đế vương có quy mô lớn này, mà không tiến hành khai quật ngay. Mùa xuân năm 1990, để thuận tiện về mặt cơ sở hạ tầng cho khách tham quan thành phố Tây An, chính quyền địa phương đã quyết định xây dựng con đường cao tốc đi qua khu mộ Dương Lăng.

Vào thời Trung Quốc cổ chỉ có hoàng đế, vua nước chư hầu, trọng thần mới được xây dựng hầm tùy táng bên cạnh mộ chủ nhân. Hầm tùy táng có ý nghĩa tượng trưng rất lớn, hầm binh mã bằng gốm của Tần Thủy Hoàng cũng được gọi là hầm tùy táng.

Các hầm tùy táng của Dương Lăng được chia làm 2 khu vực Nam – Bắc, tính theo vị trí của chúng so với lăng Hoàng đế. Hầm tùy táng ở khu vực phía Nam cách lăng hoàng hậu 300 mét, gồm có 24 căn hầm. Hầm tùy táng ở khu vực phía Bắc cách lăng hoàng đế 500 mét cũng gồm có 24 căm hầm. Các nhà khảo cổ đã tiến hành đánh số những căn hầm tùy táng này và có vẻ như chúng được sắp xếp theo một quy luật nhất định. Bên trong những hầm tùy táng có nhiều tượng gốm hình đầu người nằm xen lẫn trong đất và rất nhiều đoạn tay, chân bằng gốm. Tượng gốm có kích thước bằng 1/3 người thật và cao 60 cm. Tất cả các tượng này không có trang phục, da của tượng gốm có màu hồng cam. Tất cả chi tiết trên thân thể tượng đều được chạm khắc tỉ mỉ và chân thực. Điều kỳ lạ nhất chính là những tượng gốm này không có hai tay.

Rất nhiều tượng gốm bằng đất được tìm thấy trong các hầm tùy táng

Các nhà khảo cổ còn phát hiện những vết tích áo giáp và trang phục trên những thân tượng gốm được khai quật. Nhờ tìm được chứng cứ xác thực, mọi người đã biết được nguyên nhân vì sao những tượng gốm này không có trang phục. Thật ra, lúc vừa được chế tác, trên các thân tượng đều có khoác y phục với nhiều chất liệu như tơ tằm quý giá hay vải thô bình thường. Lỗ tròn trên hai vai tượng dùng để gắn cánh tay bằng gỗ. Cánh tay có thể chuyển động giống như búp bê thời hiện đại. Qua thời gian dài, y phục và cánh tay gỗ đã bị mục nát nên chỉ còn lại thân tượng không quần áo và khuyết cánh tay. Năm xưa, không chỉ mặc y phục đẹp và áo giáp oai phong, mà trong tay tượng còn cầm binh khí loại nhỏ bằng sắt.

Tất cả các tượng này không có trang phục, da của tượng gốm có màu hồng cam

Theo truyền thuyết Trung Quốc cổ đại, vào thời xa xưa, bà Nữ Oa đã dùng đất nặn thành nhiều hình người nhỏ phỏng theo hình dáng của bà và ban cho họ sự sống, từ đó, loài người ra đời. Trong thế giới tín ngưỡng của người Trung Quốc cổ đại, đất mang ý nghĩa đặc biệt vì sinh mạng bắt nguồn từ đất, đến khi chết cũng trở về đất lạnh. Đất là nền tảng của văn minh nông nghiệp.

Trong các dân tộc cổ xưa trên thế giới, người Trung Quốc rất giỏi về khai thác, sử dụng bùn đất. Họ lợi dụng những đặc điểm của bùn đất để chế tác ra đồ gốm sứ tinh xảo, đẹp đẽ, hay tượng gốm có nhiều dáng vẻ khác nhau. Trong các tượng gốm Trung Quốc cổ đại được khai quật, tượng gốm gây chú ý cho thế giới nhiều nhất vẫn là hầm binh mã bằng gốm Tần Thủy Hoàng. Đội binh mã bằng gốm Tần Thủy Hoàng tượng trưng cho đội quân khí phách hiên ngang của hoàng đế lúc còn sống. Tất cả binh sĩ và chiến mã đều cao lớn như người và ngựa thật. Các tượng gốm được xếp thành hàng với vẻ mặt nghiêm nghị như đang chuẩn bị bước vào một trận chiến lớn và ác liệt.

Cũng tương tự như hầm binh mã bằng gốm của Tần Thủy Hoàng, trong 48 hầm tùy táng của Dương lăng, phần lớn tượng gốm đều là tượng võ sĩ. Vì thế, có người đã suy đoán các hầm tùy táng này tượng trưng cho đội quân của hoàng đế. Các võ sĩ trong hầm tùy táng Hán Cảnh Đế thấp bé hơn nhiều, cũng không mạnh mẽ và nghiêm túc so với tượng trong hầm binh mã Tần Thủy Hoàng. Khuôn mặt của tượng gốm thể hiện sức sống mãnh liệt, tâm trạng rất tự nhiên thoải mái.

Vào đời Hán, chỉ có hoàng đế mới có thể sử dụng những tượng gốm này trong việc tùy táng. Tượng gốm đã lưu lại hình ảnh của người xưa, giúp người Trung Quốc hiện đại có cơ hội gặp gỡ tổ tiên, cảm nhận niềm vui, nỗi buồn mà họ từng nếm trải và hiểu thêm về cuộc sống của họ.

Hồng Mẫn

Nguồn: THVL